تاريخچه آلوئه ورا و شناخت اثرات و فوايد دارويي آن به هزاران سال قبل بازمي گردد. از گذشته دور بشر به اين نكته پي برده كه ژل اين گياه براي ترميم سوختگي و درمان زخم هاي عفوني بسيار سودمند است.

جالينوس كه از پزشكان بزرگ و مشهورترين پزشك يوناني مقيم روم بوده است اعتقاد داشت از آن جا كه آلوئه ورا خون را از قسمت هاي فوقاني (سر) به سمت قسمت هاي تحتايي (پاها) مي راند لذا از سكته هاي مغزي جلوگيري مي كند.

همچنين از اطلاعات به دست آمده از سنگ نبشته هاي دورن غارها و ظروف كنده كاري شده اي كه در معابد مصر كشف شده است و نيز افسانه هاي به دست آمده از دوران مصرف باستان اين چنين برمي آيد كه آلوئه ورا در نزد مصريان بسيار گرامي بوده است چنان كه سوگواران براي شركت در مراسم پس از مرگ يك فرعون بايد تحفه اي از برگ هاي آلوئه ورا تقديم مي كردند.

آلوئه ورا در طب پنج هزار ساله هندوستان موسوم به آپودرا نيز به همين ترتيب ارزشمند شمرده شده است. همچنين تمدن هاي بزرگ جهان اعم از ايران، يونان، روم، چين و نيز اقوام آفريقايي، سرخ پوستان آمريكايي آلوئه ورا را گرامي داشته اند.



● مبدا پيدايش و رويش

اين گياه خاص مناطق آفريقايي است كه به آن زنبق بياباني يا صحرايي هم گفته مي شود. احتياج كم اين گياه به آب براي ماندن و رشد كردن باعث گسترش آن در نقاط گرم و خشك از جمله مناطق گرم خاورميانه، هند و آمريكاي لاتين شد و باعث كشت از اين گياه هم به عنوان گياه دارويي و هم گياه زينتي استفاده فراوان شود.



● گونه شناسي

آلوئه ورا در لغت به معناي ماده تلخ درخشان است كه از عربي گرفته شده است. بيش از ۲۴۰ گونه ي آن شناخته شده كه از بين آنها تنها ۴ گونه ارزش غذايي دارد.

اين گياه كاكتوس شكل از خانواده سوسنيان (زنبق) مي باشد و گياه دايمي، گوشتي و آبدار است. ارتفاع آن حداكثر به ۲ متر با برگ هاي پهن تيغ دار مي رسد. ساقه هاي اين گياه كوتاه، ضخيم و كم و بيش منشعب و شاخ دار است. در انتهاي ساقه بدون برگ و به صورت خوشه هاي انبوه در رنگ هاي زرد و قرمز ظاهر مي شوند تكثير گياه به وسيله قلمه، ساقه و بذر صورت مي گيرد. گياه آلوئه ورا شاخه گل دهنده زيبا با گل هاي نارنجي دارد وقتي گل هاي نارنجي به بذر تبديل مي شوند قابل رويش و جوانه زدن هستند.



● فوايد و موارد مصرف

عمده مصارف اين گياه در تهيه كرم هاي موضعي و نيز كمك به حفظ رطوبت پوست است كه در پوست هاي خشك اهميت بالايي دارد. به علاوه تركيبات آن در بهبود و تخفيف آثار سوختگي و كاهش اسكار ناشي از زخم ها موثر است.

در زير به برخي از فوايد اين گياه بر روي پوست اشاره مي كنيم:

۱) كمك به جلوگيري از پيري پوست

۲) كمك به درمان اگزما، سوختگي، التهاب هاي پوستي و زخم ها

۳) كمك به رفع ريزش مو

۴) رفع گرفتگي كبد

۵) كنترل كننده قند خون

۶) حفظ سلامت پوست

۷) مفيد و سودمند براي پوست هاي خشك

۸) روغن اين گياه پوست هاي خشك را براق و درخشنده مي كند

۹) كمك به حفظ قوام پوست

۱۰) موثر در بهبود واكنش هاي حساسيتي پوستي، گزش و نيش حشرات، تاول ها و سوختگي

۱۱) از عصاره اين گياه در محصولات آرايشي به عنوان كرم هاي ضدچروك، رژلب و ماسك هاي پوستي استفاده مي شود.

۱۲) افزايش خاصيت انعطاف پذيري پوست به واسطه اكسيژن رساني بيشتر به سلول هايي كه باعث افزايش استحكام و قدرت بازسازي مي شود.

۱۳) در معالجه صرع از آن استفاده مي شود

۱۴) ضد درد

۱۵) تصفيه كننده خون

۱۶) كمك براي معالجه اسحال خوني

۱۷) سوء هاضمه را برطرف مي كند

۱۸) تقويت كننده بدن

۱۹) برطرف كننده يبوست و تميزكننده روده ها

۲۰) براي معالجه آسم مفيد است

۲۱) موثر در برطرف كردن لكه هاي تيره پوستي

همچنين داراي خواص ضدعفوني كننده و برطرف كننده گوشت اضافي، ضدچروك بوده و در كاهش ريزش مو موثر است. اين گياه در درمان التهاب هاي پوستي ناشي از اشعه ايكس مفيد است. به علاوه پمادي كه از اين گياه به دست مي آيد خاصيت ضدويروسي داشته و در درمان سوختگي هاي پوستي درجه يك و دو بسيار سودمند است.

همان طور كه گفته شده اكثر خواص گياه در ژل آن نهفته است.

ژل آلوئه ورا داراي بيش از ۷۵ ماده غذايي مغذي و چندين تركيب فعال شامل: ۲۰ ماده معدني، ۱۸ آمينو اسيد و چندين ويتامين است كه از آنها مي توان به موارد زير اشاره كرد:

▪ ويتامين ها: A، B۱، B۲، B۳، B۶، B۱۲، C، E و فوليك اسيد

▪ مواد معدني از قبيل: كلسيم، سديم، آهن، پتاسيم، كروم، منگنز، مس و روي

همچنين ۱۸ آمينو اسيد كه ۸ عدد از آنها جزو آمينواسيدهاي ضروري است. آمينواسيدهاي ضروري به آمينواسيدهايي اطلاق مي شود كه بدن قادر به ساخت آنها نمي باشد.

به علاوه تركيبات ديگري ازجمله: شكر، ساليسيليك اسيد، آنزيم، تانن و انواعي از پلي ساكاريد ها نيز در اجزاء اين گياه يافت مي شود.



● آلوئه ورا در ايران

طب سنتي در دنيا و بالاخص در ايران رتبه ي كهن دارد. دانشمندان ايراني در اين علم در دنيا شناخته شده و مشهور مي باشند كه در ميان آنها نام ابوعلي سينا طبيب عاليقدر ايراني مي درخشد.

صبر زرد و خواص آن در طب سنتي ايران شناخته شده بود. چنان كه در كتب معتبر پزشكي آن زمان همانند قانون ابن سينا و الحاوي رازي از آن نامبرده شده است و از خواص ضدالتهاب و التيام بخشي آن براي درمان جاي زخم و جاي ضربه استفاده مي گرديده است.

بر اساس اظهارنظر سالخوردگان جزيره قشم، صبر زرد از ساليان طولاني در جزيره قشم وجود داشته است. در طي قرون گذشته اين گياه توسط بازرگانان و جهانگشايان به جزيره قشم حمل شده (به عنوان كمك هاي اوليه در كشتي) و با سازگاري با شرايط آب و هوايي قشم و به علت اثرات شفابخش آن به گياه معجزه گر مشهور شده است.

صبر نام فارسي گياه است و صرف نظر از مصارف درماني، بوميان قشم آن را روي قبرها به نشانه ي ايجاد آرامش، و صبر براي بازماندگان و جاودانگي مي كارند. به همين دليل تراكم صبر زرد در گورستان قديم شهر به قدري است كه عملا قبرها را در بر گرفته است.

به دليل مقاومت صبر زرد نسبت به آفات و بيماري ها، نياز به حداقل آب و تحمل خاك هاي شور و ساحلي، مورد توجه مركز پژوهش هاي بيوتكنولوژي خليج فارس منطقه ي آزاد قشم قرار گرفت به طوري كه كارخانه توليد صنعتي آن را با ظرفيت سالانه ۲۰۰ تن ژل و پودر آلوئه طراحي و تدوين نموده و دانش فني آن را به يك شركت خصوصي واگذار كرد.

هدف اين واحد صنعتي كشت و پرورش صبر زرد در ۵۰ هكتار مي باشد. تاكنون حدود ۵ هكتار توسط منطقه آزاد قشم زير كشت رفته است و ۱۵ هكتار از آن توسط شركت خصوصي در حال آماده سازي مي باشد. ۲۰ هكتار ديگر نيز قرار است توسط مردم جزيره قشم كاشته شود تا علاوه بر تامين مواد اوليه كارخانه زمينه كاري مناسب براي افراد بومي و كمك به توسعه فضاي سبز و زيبايي جزيره باشد.

هر ۳ ماه يك بار از يك گياه با عمر دو سال به بالا مي توان ۳ تا ۴ برگ كناري را برداشت كرد، مركز پژوهش هاي بيوتكنولوژي خليج فارس در جزيره قشم ايران، تنها عضو منطقه خاورميانه انجمني است كه مقر آن در تگزاس آمريكا مي باشد.

براي استفاده تجاري از اين گياه بايد بدانيم در چه مناطقي كشت كنيم. آب و هواي منطقه مناسب است يا نياز به گلخانه دارد. چه محصولاتي و چگونه استحصال كنيم و آموزش هاي لازم را ببينيم.



● در پايان

شايد به جرات بتوان گفت آلوئه ورا در حال حاضر مهمترين گياه دارويي سطح جهان است، كه بشر از مدت ها قبل به اثرات مثبت غذايي و دارويي آن واقف بوده و دانش امروز نيز با بهره گيري از امكانات پيشرفته زواياي پنهان بيشتري از فوايد اين گياه را براي انسان امروز آشكار كرده است.

از اين گياه در بخش آرايشي- بهداشتي از قبيل: شامپوها، لوسيون ها، ژل ها و همچنين در داروها و مواد غذايي مثل نوشابه ها (به عنوان يك نوشيدني گوارا و مفيد و در عين حال فاقد آثار مخرب بر روي بدن) مصرف فراوان و اين گستردگي نشان از تمايل و كشش روزافزون نسبت به اين گياه ارزشمند دارد.

به گفته برخي اساتيد و متخصصان از اين گياه به عنوان يك داروخانه در يك گياه نام برده مي شود و در كشورهاي كارائيب از برگ صبر زرد به عنوان كمك هاي اوليه نگهداري مي گردد.

هم اينك ۲۰۰ ماده دارويي از گياه صبر زرد توليد شده است و از پوست آن نيز مواد ضدسرطان جدا شده است.

امروزه كمپاني هاي زيادي در دنيا از صبر زرد در صنايع غذايي مانند: مربا، نوشابه ها، كنسرو، ماست و دوغ، ژله ها، مارمالاد، سوپ هاي آلوئه ورا (صبر زرد)، چاي، بستني، عسل، ترشي، تافي، نان، ماكاروني و برنج استفاده مي كنند. همچنين نوشيدني و كمپوت آن در اكثر كشورهاي دنيا در دسترس همگان قرار دارد.